Turkiye Buyuk Millet Meclisi 13 Subat 2001’de Elektrik Piyasa Yasa tasarisini kabul etti.  Amac onumuzdeki iki-uc sene icinde elektrikte rekabete acik bir ortam yaratarak guvenilir ve ucuz elektrik saglamak.  Ancak dis ulkelerdeki deneyimlerin isiginda bizde uygulanmak istenen sistemi incelersek basarili olabilecegimizi soylemek oldukca zor.  Endiselerimi soyle ozetliyebilirim:

1.      Hazine Garantisi:

Yasa ile yeni yatirimlara Hazine garantisi kaldiriliyor.  Halen devlet garantisi ve uluslararasi tahkime ragmen yabanci yatirimciyi cekmekte zorluk cekiyoruz.  Siyasi istikrarsizlik, finansal zorluklar ve yolsuzluklarla yogrulmus is ortami devam ettigi muddetce yeni pazarda Hazine garantisiz yabanci yatirimlarin gerceklesecegini sanmak fazla iyimserlik olur kanisindayim. 

2.      Antlasma Suresi:

Yeni yasa elektrik alim-satim antlasmalarina en fazla bir senelik zaman kisitlamasi getiriyor.  Elektrik yatirimlari uzun vadeli yatirimlardir.  Rekabetci pazar ortaminda dahi yeni yatirimlar cogu kere yatirimci ve buyuk toptan alicilar arasinda yapilan 10-20 senelik anlasmalarla finanse edilir.  Boyle uzun sureli antlasmalarin yoklugunda yeni santrallar yapilamaz ve arz talebi karsilayamaz duruma duser.  Sonucta fiyatlar hizla yukselir, elektrik kesintileri artar ve elektrigin kalitesi (frekans ve voltaj) duser.  Uzun sureli antlasmalarin yaninda (Ingilizcesi ile “spot market” denen) “anlik pazar” ile de alis-veris yapilip arz-talep dengesi saglanir.  Ancak anlik pazarin toplam alis-verilere orani %15’den fazla olmamalidir.  Aksi halde buyuk fiyat calkantilari ortaya cikar.  

3.      Ek kapasite Zorunlugu:

Rekabetci pazarin amacina erisebilmesi icin mevcut elektrik kapasitesinin en yuksek talepten dahi 20% fazla olmasi gerekir ki ani kapasite dusumleri halinde sistem talebi karsilasin ve buyuk fiyat artislari onlensin. Rekabetci pazar islemeye basladiktan sonra, zamanla mevcut santrallarda verimlilik arttirimi ve yeni teknoloji ile fiyatlar assagi itilmeye calisilir.  Su anda bile arz-talep talep dengesi ithal ve kesintilerle saglanirken, 2-3 sene sonra yeni pazara gectigimizde bu arz fazlasini nasil mumkun kilacagiz?  Bu sartin saglanmamasi halinde toptan fiyatlarin Kaliforniyada oldugu gibi kilovatsaat basina 3 cent’den 30 cent'e firlamasi kacinilmaz olur.  Rekabetin simdiye kadar basariyla uygulandigi (ABD) Pennsylvania eyaletinde yeni pazar %30 ek kapasite ile acildi ve her yeni ureticinin %19 ek kapasite bulundurma zorunlugu getirildi. 

4.      Yeni Pazarda Planlama

Rekabetci pazar plansiz pazar demek degildir.   Tam tersine, planlama mutlaka gereklidir.  Su ana kadar planlama ve uygulamadan ETKB, DPT ve kamu kurumlari sorumluyken, yeni pazarda yanlizca Elektrik Duzenleme Kurulu planlama ve yonlendirme yapabilmelidir.  Uygulama piyasaya katilan firmalarca gerceklestirilir.  Ancak uygulamada gucluk cikmasi ihtimali dusunulerek Duzenleme Kuruluna gerekli yaptirim otoritesi de verilmelidir.

Daha fazla bilgiyi  "Bir Arastirma - Kaliforniyada Rekabetci Pazar Deneyiminden Alinacak Dersler" isimli arastirma makalemde bulabilirsiniz.