4628 sayili Elektrik Piyasa Yasasi tasarısı Cumhurbaskani tarafindan 3 Mart 2001’de onaylandi ve resmi gazetede yayinlanarak yururluge girdi. 

Yeni Yasanin Amaci ve Ozu

Yasanin birinci maddesinde amacin “elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdir” deniyor.  Yasasinin Genel Gerekcesinde, bu amaca, devlet garantisiz, yerli ve yabancı özel sektör yatırımcılarının ağırlıklı oldugu liberal bir piyasa yapisi ile erisilecegi ve yeni piyasanin alt yapisinin hazirlanmasi icin yapilacaklarin yasada aciklandigi belirtiliyor.  

Yasanin Ongordukleri

Yasayi inceledigimizde yeni piyasa icin ongorulen hazirliklari soyle ozetleyebiliriz: 

1.    Yeni piyasanin yonetiminden sorumlu olmak uzere idari ve mali acidan ozerk Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu kuruluyor.   Kurumun temsil ve karar organi Elektrik Piyasası Düzenleme Kurulu olacak. Kurul 7 uyeden olusacak ve uyeler Bakanlar Kurulu tarafindan secilecek.  Kurumun ilişkili olacagi Bakanlık, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığıdır. Kurumun baslica gorevleri sunlar olacak:

·      Uretim, iletim, dagitim ve satis lisanlarinin verilmesi

·      Piyasa performans standartlarinin hazirlanmasi, piyasa perfomansinin izlenmesi, yaptirimlarin uygulanmasi

·      Piyasa altyapısinin geliştirilmesi ve uygulanmasının sağlanmasi

·      Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketinin sundugu talep tahminlerinin onaylanmasi

·      Piyasa tarifelerinin tesbiti (ornegin iletim, dagitim ve baglanti tarifeleri ile Elektrik Uretim Anonim Sirketinin yapacagi toptan satislarin tarifesi ve iletim sistemine doğrudan bağlı olanlar dışındaki tüketiciler için perakende satis tarifeleri)

2.       TEAS uc firmaya bolunuyor:

·      Elektrik Üretim Anonim Şirketi: TEAS’in ve DSI’nin uretim tesislerini devralir, yeni tesisler kurup isletebilir.

·     Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi: TEAS’in iletim hatlarini (yani 34 kV’den yuksek hatlar) devralir, ozel haller haricinde monopoli durumundadir, piyasa altyapisinin gelistirilmesi konusunda Kurul kararlarini yurutur, dağıtım şirketleri tarafından hazırlanan talep tahminlerini esas alarak üretim kapasite projeksiyonunu hazırlar ve Kurul onayına sunar. 

·      Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi: Mevcut elektrik alım ve satış anlaşmalarıni TEAS ve TEDAS’dan devralir, elektrik satmaya yukumlu oldugu kuruluslar icin toptan satis tarifelerini Kurul’a sunar, dağıtım şirketlerine ve TEDAŞ’a karşı üstlendiği enerji satış taahhütleri ile sınırlı kalmak üzere, bir yılı aşmamak ve Kurul tarafından onaylanmak kaydıyla enerji alım anlaşmaları imzalayabilir. 

3.    Özel sektör dağıtım şirketleri, bölgelerinde tüketime sunulan yıllık toplam elektrik enerjisi miktarının yüzde yirmisinden fazla olmamak üzere üretim tesisi kurabilir.   

4.   Herhangi bir özel sektör üretim şirketinin iştirakleri ile birlikte işletmekte olduğu üretim tesisleri yoluyla piyasada sahip olacağı toplam pay, bir önceki yıla ait yayımlanmış Türkiye toplam elektrik enerjisi kurulu gücünün yüzde yirmisini geçemez.

5.   Özel sektör toptan satış şirketleri; elektriğin toptan satış faaliyetlerinde bulunur.  Herhangi bir özel sektör toptan satış şirketinin iştirakleriyle birlikte piyasada sahip olacağı toplam pay, piyasada bir önceki yılda tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarının yüzde onunu geçemez. 

6.    Hazırlık dönemi, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren onsekiz aylık süreyi ifade eder. Bakanlar Kurulu bu süreyi bir defaya mahsus olmak üzere altı aya kadar uzatabilir (Gecici Madde 3). 

7.    Kamuya ait elektrik enerjisi üretim ve dağıtım tesislerinden işletme hakları devri öngörülenlerden devir işlemlerini 30 Haziran 2001 tarihine kadar tamamlayamayan şirketlerin mevcut sözleşmeleri hükümsüzdür (Gecici Madde 4).  

8.    Elektrik Üretim Anonim Şirketi, süresi Kurulca belirlenen bir dönem boyunca, ürettiği elektrik enerjisini, Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketine satar. Ancak, söz konusu dönem hazırlık döneminin sona ermesinden itibaren beş yıldan fazla olamaz (Gecici Madde 6). 

9.    Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra doğrudan iletim sistemine bağlı olan tüketiciler ile yillik enerji tuketimi dokuz milyon kilovatsaatten fazla olan tüketiciler serbest tüketici olarak kabul edilecek (Gecici Madde 7).  Yani bu tuketiciler ihtiyaclarini uretimci firmalarla dogrudan anlasma yaparak temin edebilecekler. Diger tuketiciler elektrigi dağıtım şirketi veya perakende satış şirketlerinden almak zorundalar.

10.    3996 sayılı Kanun hükümleri çerçevesindeki Hazine garantileri, bu Kanunun yayımı tarihinden önce kararlaştırılmış bulunan projeler için 2002 yılı sonu itibarıyla işletmeye geçmeleri kaydıyla verilebilir. Bu projelerden Hazine garantisi verilmiş olanların 2002 yılı sonu itibarıyla işletmeye alınamaması halinde Hazine garantileri geçersiz olur (Gecici Madde 8). 

Yasanin tam metnini BELGEnet'de bulabilirsiniz.