MUĞLA'DAN / Nevzat Çağlar Tüfekçi

Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy termik santralları ile Yatağan, Yeniköy Kömür İşletmeleri, 1997 yılında TEAŞ tarafından ihale ile Güney Ege Enerji Ltd Şti isimli "konsorsiyum"a 20 yıllığına kiraya verildi. Güney Ege Enerji Ltd'yi oluşturan konsorsiyum üyeleri ve hisse oranları şu şekildedir: İngiliz National Power yüzde 42.5, Bayındır Holding yüzde 42.5, North American Coal yüzde 10, Vimag yüzde 5.

Konsorsiyum üyelerinin santralları anlaşma gereği, 31 Aralık 2000 tarihine kadar teslim almaları gerekmekteydi. Yoksa ihale geçersiz sayılacaktı. Konsorsiyum üyeleri harekete geçti ve Yeniköy, Yatağan termik santrallarına gelerek incelemelerde bulundular. Onların santralları ziyaretleri, işçileri harekete geçirdi ve işçiler özelleştirme karşıtı gösterilerde bulundu. Son olarak da, 19 Ağustos Pazar günü Yatağan'da, özelleştirmeye ve çevre kirliliğine karşı 47 kitle örgütünün desteklediği, 10 bin kişinin katıldığı büyük bir miting yapıldı.

Özelleştirilmek istenen santralların durumları şu şekildedir:
Yatağan: 1982 yılında işletmeye açıldı. 3x210 MW gücünde olup, kuruluş maliyeti 945 milyon dolardır. Yılda ortalama 3 milyar KW saat elektrik üretmektedir. Santralın yıllık kârı 76 milyon dolardır.
Yeniköy: 1986 yılında işletmeye açıldı. 2x210 MW gücündedir. Kuruluş maliyeti 630 milyon dolar. Yıllık üretimi 2 milyar 269 milyon KW saat olup, yıllık kârı 57 milyon 225 bin dolardır.
Kemerköy: 1994'te işletmeye açıldı. 3x210 MW gücündedir. Kuruluş maliyeti 945 milyon dolardır. Yıllık üretimi 1 milyar 224 milyon KW saat olup, yıllık kârı 30 milyon 600 bin dolardır.

Bu üç santral ülkemizde linyite dayalı 5913 MW'lık enerji üretiminin, 1680 MW'lık bölümünü karşılamaktadır. Bu santralların kuruluş maliyetleri toplam 2 milyar 520 milyon dolar olup, bugünkü değerleri (kömür sahaları, binalar ve ekipmanlarla birlikte) 8 milyar 980 milyon dolardır. Santralların mali portreleri bu şekilde iken, şimdi bu santrallar (Yatağan 160 milyon dolara, Yeniköy 100 milyon dolara, Kemerköy 150 milyon dolara) 410 milyon dolara konsorsiyuma kiraya verilecektir. Devir anlaşmaları son aşamasındadır.

Yatağan Tes İş Şube Başkanı Erol Soğancı ile Maden İş Şube Başkanı Murat Bekem, yayınladıkları ortak bildiride, TEAŞ'la konsorsiyum arasında yapılan ve sonuçlanma aşamasına gelen "Uygulama Sözleşmesi (US)" ile "Elektrik Satış Anlaşması (ESA)"nda kabul edilmesi mümkün olmayan hükümler bulunduğunu belirtiyorlar ve bu hükümleri şöyle sıralıyorlar:
1- Santralları alacak olan şirkete "kapasite bedeli" ve "üretim bedeli" olmak üzere iki tür ödeme yapılacaktır. Şirket, üretim yaptığı zaman kâr etmiyor, üretim yapmadığı zaman kâr etmektedir. Çünkü şirket, herhangi bir nedenle üretim yapmadığı zaman TEAŞ'tan KWS başına 2093 (?) cent para alacaktır.
2- Otomasyon ve diğer yapılacak 100 milyon dolarlık yatırımlar TEAŞ tarafından karşılanacaktır.
3- TEAŞ'ın talebiyle, üniteler devre dışı bırakıldığında, her devreye alışta, her ünite için 10 bin dolar şirkette ödeme yapılacaktır. Bu işlem, 8 ünite için yılda 7-8 kez uygulanacaktır. Bundan dolayı şirkete ödenecek olan yıllık tutar 600 bin dolardır.
4- Kömür madeninin işletilmesi ile ilgili yatırım ve giderler TEAŞ tarafından karşılanacaktır. Bu konuda şirket hiçbir riske sokulmamaktadır. TEAŞ, borcunu aylık ödeyecek, alacağını ise bir sonraki yılın ilk ay faturasından düşecektir.
5- Şirket, üretime amade olduğu halde, TEAŞ tarafından elektrik ihtiyacı olmadığı zaman "kapasite bedeli" üzerinden ödeme yapılacaktır. Kapasite bedelleri yıllık olarak, Yatağan için 85 milyon dolar, Kemerköy için 85 milyon dolar ve Yeniköy için 55 milyon dolardır.
6- Taahhüt edilen elektrik, şirketçe üretilmediği zaman, kesilecek ceza aylık değil, Türk Lirası üzerinden bir yıl sonra düşülecektir.
7- Zorunlu nedenle üretim yapılmadığı zaman üretim yapılmış gibi "kapasite bedeli" üzerinden TEAŞ tarafından şirkete ödeme yapılacaktır.
8- Zorunlu nedenlerden birisi de, devir işleminden sonra ilk iki yıllık süre içerisinde çevre mevzuatı nedeniyle santralların çalışmaması halinde, sorumluluk TEAŞ'a ait olacak, kapasite bedeli üzerinden şirkete ödeme yapılacaktır.
9- Yangın, sel, deprem, toplumsal olaylar, grevler, savaş halleri zorunlu nedenlerden sayılmakta olup, bu hallerde üretim yapılamaması halinde şirketin hiçbir sorumluluğu bulunmamakta, devlet tarafından "kapasite bedeli" üzerinden ödemeye devam edilmektedir.
10- Uyuşmazlık halinde, Tahkim Yasası gereği sorun İsviçre mahkemelerine taşınacaktır.

Sonuç: Verimliliği ve kârlılığı yüksek, kesinlikle zarar etmeyen bu santralların, çok düşük bir rakamla özel sektöre ve yabancı ortaklığa devri, kamu vicdanını büyük oranda yaralayacaktır. US ve ESA ile devlet, geri planda bu santralları çalıştıran şirketi, finansman desteği ile beslemeye devam edecektir. Kamuoyu bu kararın gözden geçirilmesi beklentisi içindedir.